Helaas kom ik er niet meer aan toe om nog veel op deze weblog te schrijven, maar traditiegetrouw wil ik toch nog even wat opmerkingen maken over de pauselijke presentatie bij het afgelopen Paasfeest.

Allereerst wat betreft de liturgie in Rome. Bij de mis op paasmorgen op het Sint Pietersplein was paus Benedictus XVI gekleed in een fraai barok kazuifel (gewaad waarin de mis wordt opgedragen) met bijbehorende mijter. Opmerkelijk was echter dat hij aansluitend ook in dit misgewaad, vanaf de loggia van de Sint Pieter, de zegen Urbi et Orbi uitsprak.

Pasen 2011: barok kazuifel

De vorige keer, op Kerstmis vorig jaar, sprak de paus deze zegen uit gekleed in de pauselijke koorkledij, bestaande uit de rode schoudermantel (mozetta) met pauselijke staatsiestola. Dit was door Benedictus speciaal weer ingevoerd om een onderscheid aan te brengen tussen de misviering en de zegen:

Kerst 2008: pauselijke koorkledij

Op deze weblog teruglezend ontdekte ik echter dat de paus met Pasen 2010 in dezelfde barokke misgewaden als dit jaar de zegen uitsprak en met Kerst 2009 en Kerst 2008 dit in de koorkledij deed. Met Kerstmis 2007 sprak Benedictus XVI de zegen echter uit in liturgische kledij, zij het met een koorkap in plaats van een kazuifel (in mijn ogen nog steeds de meest geschikte vorm voor deze gelegenheid):

Kerst 2007: misgewaad met koorkap

We zien dus dat de paus met Kerst 2008, 2009 en 2010 in koorkledij de zegen Urbi et Orbi uitsprak. Met Pasen 2009 verscheen hij eveneens in koorkledij, maar dan (voor het eerst sinds paus Paulus VI weer) in de speciale paasuitvoering, dat wil zeggen met witte schoudermantel en witte staatsiestola:

Pasen 2009: koorkledij in paasuitvoering

Dit herstel van een oude traditie bleek echter van zeer korte duur, want met Pasen 2010 en Pasen 2011 sprak Benedictus de zegen weer uit gekleed in de gewone (zij het barok vormgegeven) misgewaden. De reden daarvoor is vooralsnog onbekend en kan uiteenlopen van te weinig tijd om om te kleden tot het duidelijk in beeld willen brengen van deze oude kazuifelvorm:

Pasen 2011: barok kazuifel

Al met al blijft deze plechtigheid qua kledij dus tamelijk onnavolgbaar en wisselvallig – opmerkelijk en, wat mij betreft inmiddels ook enigszins ergerlijk, aangezien herstel van helderheid, continuiteit en waardigheid in de liturgie één van de speerpunten van deze paus was.

Komende zondag 1 mei zal in de Rome de zaligverklaring plaatsvinden van paus Johannes Paulus II, een grootse en gedenkwaardige gebeurtenis. Ik ben benieuwd hoe die liturgisch vormgegeven zal zijn – het (hakkelende) herstel van oude liturgische kledij onder paus Benedictus XVI komt namelijk mede voort uit de afkeer van de moderne paramenten die Johannes Paulus II gebruikte.

Wat betreft de liturgie in de kerk waar ik zelf de Paaswake bijwoonde, was nog steeds geen verbetering zichtbaar in de onhandigheid van de misboekjes, waarover ik al schreef bij gelegenheid van de kerstnachtmis vorig jaar.

Traditiegetrouw besteed ik hier met Kerst en met Pasen altijd even aandacht aan wat zich op liturgisch gebied aan eigenaardigheden hebben voorgedaan.

Voorgaande jaren was het vooral paus Benedictus XVI die op tamelijk wisselvallige manieren voor de dag kwam. Dit jaar verscheen hij na de ochtendmis voor het uitspreken van de zegen Urbi et Orbi echter weer in de pauselijke koorkledij (met rode schoudermantel en staatsiestola), de manier die een aantal jaren geleden opnieuw door hem is ingevoerd.

Weinig nieuws dus vanuit Rome, helaas wel enkele minder fraaie vertoningen in eigen land:

Onwaardig kerstconcert

Een minder fraaie vertoning ter gelegenheid van Kerstmis vond plaats in de Sint-Bavokathedraal van het bisdom Haarlem. Daar werd het “Telegraaf Kerstconcert” opgenomen, dat op eerste kerstdag door omroep MAX en Wakker Nederland op Nederland 1 werd uitgezonden. Onder andere traden op Rene Froger, Koos Alberts en Martin Hurkens, de winnaar van Holland’s Got Talent. Als gasten waren onder meer aanwezig bisschop Punt en de hoofdredacteur van de Telegraaf.

Nu is het op zich niet heel erg als in een kerkgebouw ook waardige en passende (muzikale) optredens plaatsvinden, maar in de Haarlemse kathedraal wordt voor zulke gelegenheden nota bene het hoofdaltaar weggehaald, zodat op die plaats, op een verhoogd cirkelvormig plateau onder de koepel, de nodige artiesten kunnen optreden.

Dit in 1998 door architect A.L.N. Lourijsen ontworpen “liturgisch centrum” heb ik altijd al een onwaardige constructie gevonden: niet alleen omdat de zetels eruit zien als waren zij gefiguurzaagd, maar vooral omdat het altaar verrijdbaar is – de belangrijkste plek van de kerk dus naar believen verwijderbaar voor wanneer anderen er hun kunsten willen vertonen. Al te symbolisch voor een verwaterd geloof en onbegrijpelijk dat toch behoorlijk behoudende bisschoppen als wijlen mgr Bomers en/of mgr Punt dit hebben toegestaan.

Extra wrang is dat dezelfde mgr Punt, die persoonlijk dit populistische kerstconcert op de plek van zijn altaar bijwoonde, eerder dit jaar wel meende de populistische voetbalmis van pastoor Vlaar uit Obdam te moeten veroordelen – zoals ook Observatrix opmerkte.

Ongastvrije misboekjes

Tenslotte nog een euvel uit de praktijk bij vele gewone kerken in den lande, namelijk de weinig “klantvriendelijke” benadering van de vele mensen die alleen met Kerst naar de kerk komen. Deze mensen zijn vaak nauwelijks nog vertrouwd met de details van de liturgie, maar worden daar dan ook niet bepaald in tegemoetgekomen.

Zo ontbreken in de misboekjes vaak aanwijzingen voor wanneer men dient te zitten, staan of knielen, met als gevolg dat daar elke keer weer verwarring over ontstaat. Ook ontbreken vaak Latijnse acclamaties en/of de vertalingen daarvan, waardoor mensen die daar niet vertrouwd mee zijn met een mond vol tanden staan.

Het mag wellicht niet gebruikelijk zijn om deze dingen in de misboekjes te vermelden, in de huidige omstandigheden vind ik dat kerken het niet meer kunnen maken om nieuwe of incidentele bezoekers niet op deze heel eenvoudige en tegelijk zoveel verhelderendere manier tegemoet te komen.