Vorige week was er wederom een onverkwikkelijke rel rond het thema abortus. Aanleiding was een open brief die de kersverse hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad, Mariska Orbán-De Haas, schreef aan VVD-kamerlid Jeanine Hennis-Plasschaert.

Abortus
De open brief ging over de boze en verontwaardige reactie van Jeanine Hennis, toen zij eind september, samen met alle andere leden van de Eerste en Tweede Kamer, een brief van de hulpbisschop van Roermond, mgr. Everard De Jong, kreeg met het verzoek nog eens na te denken over de financiering van abortusklinieken. Met name het bijgevoegde plastic poppetje in de vorm van een foetus viel om persoonlijke redenen verkeerd bij mevr. Hennis.

Woede
Kon de brief van mgr. De Jong al rekenen op een storm van protest en hoon, de open brief van mevr. Orbán leidde binnen de korste keren tot een stortvloed van de meest grove en hatelijke reacties en verwensingen. Op twitter en bij andere internetplatformen zijn zulke spontane uitbarstingen van blinde haat en woede inmiddels een gebruikelijk beeld. Toch vroegen sommigen zich af waar de enorme boosheid over de open brief van mevr. Orbán opeens vandaan kwam.

Contraproductief
Jan Dirk Snel analyseert op zijn weblog enige argumenten voor en tegen abortus en constateert dat er kennelijk een groot taboe op een bespreking van deze kwestie rust. Eric van den Berg en enkele anderen constateren dat het zo rechtstreeks op persoonlijke emoties inspelen volstrekt contraproductief werkt. Toch zijn daarmee vermoedelijk nog niet alle oorzaken voor de publieke verontwaardiging gegeven.

Selectief
Bij mij wekte de open brief ook de nodige irritatie en boosheid, net als eerder de brief van mgr. De Jong. Dit vooral omdat nu weer voor de zoveelste keer vanuit de Kerk c.q. katholieke kring de abortuskwestie wordt opgerakeld, terwijl ondertussen over maatschappelijke kwesties die veel actueler zijn wordt gezwegen, of in elk geval niet iets wordt gezegd dat de kranten haalt. Ik denk dat de boosheid van zovele niet-gelovigen misschien wel meer voortkomt uit het maar eindeloos blijven hameren op een kwestie die allang afgedaan is, dan uit het katholieke anti-abortusstandpunt op zich. Het lijkt er immers niet op dat zij heel diep over het abortusvraagstuk hebben nagedacht.

Achterhaald
Eerlijk gezegd zie ik zelf het nut van de abortusdiscussie ook niet meer zo goed. Het standpunt van de Kerk is helder en legitiem, maar de maatschappelijke strijd daarover is gestreden, en verloren. Waarom kan dat vanuit de Kerk niet erkend worden, al was het maar stilzwijgend? Bij andere moderne ontwikkelingen (natuurwetenschap, democratie, evolutie, e.d.) heeft de Kerk zich ook neergelegd of ze zelfs geaccepteerd.
Wat abortus, euthanasie, homohuwelijk e.d. betreft hoeft de Kerk haar leerstellingen niet aan te passen, maar ze kan erkennen dat andere mensen daar inmiddels anders over denken. Maar wanneer de Kerk mensen hierover steeds maar weer de les meent te moeten lezen, dan neemt men haar op een gegeven moment niet meer serieus – get a life zegt men dan tegenwoordig.

Oorzaken
Van het steeds maar weer aan de orde stellen van abortus, euthanasie en homohuwelijk gaat eigenlijk ook een rare gedachtegang uit: alsof dit de wortels van alle kwaad zijn, en dat alles beter wordt, zodra die uitgebannen zijn. Feitelijk is het natuurlijk omgekeerd: met name abortus en euthanasie zijn niet de oorzaken, maar de gevolgen van allerlei ongewenste omstandigheden – dáár zou de discussie over moeten gaan. Waardoor worden mensen tot zulke drastische handelingen, tot misdrijven en tot zonde gedreven? Daar valt heel wat over te zeggen, en dan gaat het over politiek, cultuur en economie, over leef- en werkomstandigheden, over kansen en over uitsluiting – uiterst actueel!

Schrijnend
Van homoseksualiteit, abortus en euthanasie (als moord gezien) wordt gezegd dat het “ten hemel schreiende” zonden zijn. Maar wat er bijna nooit bij verteld wordt is dat er in de Bijbel nog meer van zulke ten hemel schreiende zondes worden genoemd: namelijk het verdrukken van volkeren, onrecht tegen vreemdelingen, weduwen en wezen en het niet voorzien in de levensbehoeften van armen. Die laatsten zijn al een heel stuk meer sociaal-economisch van aard.
Maar daar horen we vanuit de Kerk of kerkelijke kringen zelden iets over, in elk geval niet zodanig dat het de kranten haalt. Kennelijk spreekt de Kerk zich makkelijker en liever uit tegen wat “conservatief rechts” verwerpelijk vindt (homoseksualiteit, abortus e.d.), dan tegen wat “sociaal links” verwerpelijk vindt (verwaarlozing van sociaal zwakkeren).

Geloofwaardigheid
Alleen dit al maken de kerkelijke uitspraken over abortus e.d. nogal ongeloofwaardig en hypocriet. Mensen voelen in de praktijk heel goed aan dat er meer en grotere problemen zijn, maar waar ze vanuit de Kerk niets over horen. Zeker, de Kerk mag en moet verkondigen dat abortus e.d. zware zondes zijn, maar niet als zij bijna verzwijgt dat er ook zware zondes op sociaal-economisch vlak bestaan – en laten nou net die voor een belangrijk deel de oorzaken en omstandigheden leveren voor handelingen als moord, abortus en euthanasie. Wil de Kerk hierover nog geloofwaardig kunnen spreken, dan zal zij moeten beginnen bij de dingen die het dagelijks leven bepalen, niet bij de uitersten van geboorte en dood.

.

Afgelopen donderdag werd in de actualiteitenrubriek Netwerk, in de reeks “De eenzame dood”, aandacht besteed aan het intens trieste levensverhaal en de uiteindelijke zelfmoord van de 15-jarige David Isarin. Inleiding en een preview zijn hier te zien op de website van Netwerk en de preview via YouTube alhier:

Wat dit tragische verhaal onder meer laat zien, is hoe het doorgaans zo normale en gangbare proces van contact maken, vriendschap opbouwen en een relatie aangaan, niet voor iedereen even eenvoudig, gemakkelijk en vanzelfsprekend is. Maar ook dat het kiezen voor de ene persoon, tegelijk het afwijzen van de andere betekent. Wij leggen contact met de mensen die leuk, interessant of aantrekkelijk overkomen. Aan wie niet direct een goede eerste indruk maakt, gaan we meestal snel voorbij.

Wrang
Zulke mensen maken dan ook maar weinig kans om vriendschappen op te bouwen of een relatie aan te gaan. Het gemis dat hierdoor ontstaat is niet alleen op zichzelf al schrijnend, maar wordt in de huidige tijd ook nog eens extra ingewreven door de heersende ideologie die romantische liefde en seksueel genot als hoogste waarden cultiveert. 

Aandacht
Zelf zou ik graag zien dat met name de Kerk, vanuit haar evangelische roeping, deze kwestie meer aan de orde stelde en zich het lot aantrok van mensen die lichamelijk, psychisch, sociaal en relationeel buiten de boot vallen. Gelukkig gebeurt dat ook wel, maar ik kan me ook niet aan de indruk onttrekken dat de kerkleiding toch vooral het huwelijk wil hooghouden en bevorderen. Dat is op zich niet verkeerd, maar laat dat dan gebeuren op een wijze die mensen voor wie dat niet is weggelegd niet buitensluit.

Solidariteit
Hetzelfde kan mijns inziens ook gezegd worden over het celibataire priesterschap. Deze omwille van een hoger en groter doel vrijwillig gekozen levensstaat kan immers mede uitgelegd worden als een symbolische vorm van solidariteit met de mensen die onvrijwillig tot een leven zonder al dan niet seksuele relaties gedwongen zijn. Helaas heeft de kerkleiding de laatste jaren sterk de neiging om het priesterschap vooral aan de hand van het huwelijk te definieren, dit om het maar zo ver mogelijk van homofilie verwijderd te houden….

Last
Wat de Kerk als geheel misschien nog niet voldoende doet, kunnen wij zelf in elk geval wel proberen: zoveel mogelijk oog en oor hebben juist voor onze minder aantrekkelijke en makkelijke medemensen. Waarschijnlijk zal echter iedereen wel de ervaring hebben dat dat maar in zeer beperkte mate mogelijk is en dat wij daar allemaal in tekortschieten. Wij kunnen (en willen) ten enenmale niet aan iedereen evenveel tijd en aandacht besteden. Voor wie zich daarvan bewust is, is dit een last die alleen gedragen kan worden in het besef dat uiteindelijk alleen God alle mensen recht kan doen en de volledige vervulling van alle verlangens kan geven.

.

.

Vandaag kwam het bericht dat prof.dr. Peter Nissen, hoogleraar kerk- geschiedenis aan de Nijmeegse Universiteit, de Rooms-Katholieke Kerk heeft verlaten en zich "als vriend" heeft aangesloten bij de landelijke Remonstrantse Broederschap en de Doopsgezinde-Remonstrantse Gemeente Nijmegen.

Peter Nissen was lange tijd regelmatig een vaste gast in de media als het ging om het verklaren van gebeurtenissen en ontwikkelingen in de Katholieke Kerk. Hij stond vaak kritisch tegenover Rome en het traditionele hixc3xabrarchische leergezag. Toenemende frustratie daarover schijnt nu ook de reden van zijn overstap te zijn:

"De vernieuwing is in de rooms-katholieke kerk van hogerhand afgeremd en teruggedraaid, de verbeelding is er aan banden gelegd, de Geest wordt er getemd door wet en gezag. Wie hun stem hiertegen verheffen, worden monddood gemaakt of buitengesloten."

Hoewel zijn kritiek op het instituut en de traditionele leer mij soms te ver ging, hoop ik dat hij nog wel commentaar op de ontwikkelingen binnen de RK-Kerk zal kunnen geven. Zijn overstap naar een andere kerk zal dat vermoedelijk wel lastiger maken, aangezien hij nu niet meer "van binnenuit" spreekt.

Ik betreur dat, want hierdoor houden we als katholieken nog minder deskundige sprekers over. Dat hij progressief en kritisch was, is tegenwoordig minder belangrijk dan het feit dat hij op academisch niveau en met kennis van zaken dingen aan een groot publiek kon uitleggen.

Vooral daaraan is een groot gebrek. Ik merk steeds vaker dat mensen de Katholieke Kerk, en eigenlijk alle christenen, als een sekte zien, met een hardvochtige God, een dictatoriale aardse leider en slaafse gelovigen die elk woord van de Bijbel letterlijk nemen. Op dezelfde manier worden trouwens ook moslims weggezet.

Door de vergrijzing is bijna al de hele generatie van de "volkskerk" verdwenen en daarmee ook de kennis van de enorm rijke katholieke cultuur. De gelovigen die nu nog actief zijn weten vaak ook niet heel erg veel meer over het katholicisme en de clerus lijkt in toenemende mate ramen en deuren te willen sluiten. Nu ook nog de weinige overgebleven deskundigen de Kerk verlaten, vrees ik het ergste, althans voor de Nederlandse kerk in de tijd die voor ons ligt…

.

Afgelopen dinsdag, 11 mei, stemden de Nederlandse bisschoppenconferentie en de Konferentie Nederlandse Religieuzen in met het voorstel (in pdf) van de commissie Deetman tot het houden van een grootschalig wetenschappelijk onderzoek naar seksueel misbruik in de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland sinds 1945.

Nu is het houden van een wetenschappelijk onderzoek naar deze ongewenste praktijken op zich een goede zaak. Toch heb ik mijn twijfels. Ten eerste omdat het onderzoek vermoedelijk meer gevallen van misbruik aan het licht zal brengen, dan waarmee nog iets gedaan zou kunnen worden op strafrechtelijke of disciplinaire manier. Met de huidige stemming waarin vaak geen genade voor daders lijkt te bestaan, zal dat voor menigeen onbevredigend blijven.

Ten tweede vind ik het eenzijdig en tendentieus om alleen de Rooms-Katholieke Kerk aan zo een zwaar en grondig onderzoek te onderwerpen.Door deze focus gaat men o.a. voorbij aan het feit dat ook de RK-Kerk vaak een kind van haar tijd is. Hiërarchische structuren en een zwijgcultuur waarin misstanden verborgen werden gehouden waren kenmerkend voor vroegere periodes.

Deze fenomenen kwamen destijds in de hele samenleving voor, dus ook bij de protestantse kerken, bij de overheid en bij alle mogelijke particuliere ondernemingen en organisaties. Daardoor zijn “wij” in zekere zin allemaal mede-schuldig en niet alleen de katholieke gezagsdragers.

Dit pijnlijke, maar onvermijdelijke inzicht dreigt nu echter weer op voorhand buiten beeld gehouden te worden. Men zegt wel vaak dat de Kerk zo graag haar handen in onschuld wast en de vuile was binnen wil houden, maar de burgerlijke overheid heeft daar minstens zo’n handje van. Denk aan de uiterst moeizame en trage wijze waarop bijvoorbeeld ons slavernijverleden en onze politionele acties in Indonesië erkend werden.

Het was veel evenwichtiger geweest als er een wetenschappelijk onderzoek zou komen naar seksueel misbruik in de gehele samenleving, of in elk geval in meerdere sectoren. Wellicht zou dat te omvangrijk worden, maar voor zo’n heikele kwestie had het mijns inziens wel zuiverder geweest.

Ergens komt dit onderzoek op mij ook een beetje over als een linke streek van de protestantse staatsman Deetman: de bisschoppen hadden immers eigenlijk geen keus dan maar te accepteren met wat hij hen zou voorstellen….